طرح شناخت مناطق اکولوژیک کشور: تیپ‌های گیاهی منطقه دریاچه هامون

فهرست مطالب

عنوان صفحه
مقدمه ۱
خلاصه ۳
۱- اهداف ۱۰
۲- روش بررسی ۱۱
۱-۲- مرحله مقدماتی ۱۱
۲-۲- مرحله مطالعات صحرایی ۱۱
۳-۲- مرحله تلفیق اطلاعات و تدوین گزارش نهایی ۱۲
۳- تشریح نشانه‌های روی نقشه ۱۲
۴- خصوصیات منطقه مورد مطالعه دریاچه هامون ۱۵
۱-۴- موقعیت و وسعت ۱۵
۲-۴- آب و هوا ۱۸
۳-۴- آبهای سطحی ۲۵
۴-۴- هامونها ۲۶
۵-۴- منابع اراضی و خاک ۲۷
۶-۴- کشاورزی و دیگر کاربری‌های اراضی ۳۷
۵- تشریح تیپ‌های گیاهی ۴۲
۱-۵- تیپ‌های گیاهی گروه Aeluropus lagopoides 50
۱-۱-۵- تیپ گیاهیAeluropus lagopoides 50
۲-۱-۵- تیپ گیاهی Aeluropus lagopoides-Tamarix stricta 51

۳-۱-۵- تیپ گیاهی Aeluropus lagopoides – Suaeda fruticosa 51
۴-۱-۵-تیپ گیاهی Aeluropus lagopoides-Suaeda fruticosa-Tamarix stricta 52
۵-۱-۵- تیپ گیاهی Aeluropus lagopoides – Tamarix stricta – Salsola crassa 53
۶-۱-۵- تیپ گیاهی Aeluropus legopoides-Tamarix stricta-Suaeda fruticosa 54
۲-۵- تیپ‌های گیاهی گروهArtemisia sieberi 55
۱-۲-۵- تیپ گیاهی Artemisia sieberi 55
۲-۲-۵- تیپ گیاهیArtemisia sieberi – Hammada salicornica 56
۳-۲-۵- تیپ گیاهیArtemisia sieberi – Cornulaca monacantha 57
۴-۲-۵- تیپ گیاهیArtemisia sieberi – Zygophyllum atriplicoides 58
۵-۲-۵- تیپ گیاهیArtemisia sieberi – Cousinia stocksii 59
۶-۲-۵- تیپ گیاهی
Artemisia sieberi – Cousinia stocksii – Zygophyllum eurypterum 60
۳-۵- تیپ‌های گیاهی گروهCalligonum crinitum 62
۱-۳-۵- تیپ گیاهیCalligonum crinitum 62
۲-۳-۵- تیپ گیاهی
Calligonum crinitum-Ephedra strobilaceum-Artemisia sieberi 63
۴-۵- تیپ‌های گیاهی گروه Cornulaca monacantha 64
۱-۴-۵- تیپ گیاهی Cornulaca monacantha – Salsola arbusculiformis 64
۲-۴-۵- تیپ گیاهی
Cornulaca monacantha -Salsola arbusculiformis- Hammada salicornica 65

۵-۵- تیپ‌های گیاهی گروه Zygophyllum atriplicoides 66
۱-۵-۵- تیپ گیاهی Zygophyllum atriplicoides – Artemisia sieberi 66
۲-۵-۵- تیپ گیاهی Zygophyllum eurypterum – Gymnocarpus decander 67
۳-۵-۵- تیپ گیاهی Zygophyllum eurypterum –Cornulaca monacantha 68
۴-۵-۵- تیپ گیاهی
Zygophyllum eurypterum – Artemisia sieberi – Gymnocarpus decander 69
۶-۵- تیپ‌های گیاهی گروه Salsola arbusculiformis 70
۱-۶-۵- تیپ گیاهی Salsola arbusculiformis 70
۲-۶-۵- تیپ گیاهی Salsola spp. – Hammada salicornica 71
۷-۵- تیپ‌های گیاهی گروه Tamarix spp. 72
۱-۷-۵- تیپ گیاهی Tamarix spp. 72
۲-۷-۵- تیپ گیاهی Tamarix spp. – Suaeda fruticosa 73
۸-۵- تیپ‌های گیاهی گروه منفردها ۷۴
۱-۸-۵- تیپ گیاهی منفرد Ephedra strobilaceum – Gymnocarpus decander 74
۲-۸-۵- تیپ گیاهی Gymnocarpus decander – Zygophyllum eurypterum 75
۳-۸-۵- تیپ گیاهی Haloxylon ammodendron 75
۴-۸-۵- تیپ گیاهی Suaeda fruticosa – Tamarix stricta 76
منابع مورد استفاده ۷۸
خلاصه انگلیسی ۸۰
فهرست انتشارات ۸۲

منطقه مورد بررسی در طرح حاضر با نام دریاچه هامون معرفی می‌شود. این منطقه در بخش شرقی ایران‏زمین واقع شد است. محدوده مورد بررسی شامل عرصه دو برگ نقشه توپوگرافی با مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰ بنامهای دریاچه هامون به شمارهNH 41-5  و چهار برجک به شمارهNH 41-6  است. وسعت آن برابر ۱۵۶۰۲۴۳ هکتار و در موقعیت جغرافیایی ۶۰ درجه تا ۶۱ درجه و ۵۱ دقیقه طول خاوری و ۳۰ درجه تا ۳۱ درجه عرض شمالی واقع شده است.

مهمترین مراکز جمعیتی شامل شهرهای زهک، محمد آباد و روستاهای متعددی مانند خواجه احمد، جزینک، لوتک، سفیدآبه، رحیم خان، مک سرخ، زیارت ملک، قلعه‌نو، لطف‌الله، شاهگل، جهان تیغ، دهنه غلامان، حسن آباد و . . . در این محدوده است.

پهنه هیرمند با شاخصهایی نظیر آب و هوای خشک و بیابانی، وقوع سیلابها، وزش بادهای ۱۲۰ روزه، عرصه‌های بیابانی و حوزه گسترش شنزارها شناخته شده، همگی از عوامل و یا نتایج شرایط سخت بیابانی حاکم بر منطقه است. بخش وسیعی در بخش شمال شرقی منطقه مورد مطالعه در بخش جنوبی این پهنه قرار دارد.

سیمای عمومی منطقه در بخش غربی تا حدودی کوهستانی و در بخش شرقی دشت است. بخشی از حوزه وسیع شنزار تاسوکی در این منطقه قرار دارد و ادامه آن در کشور افغانستان شنزار بسیار وسیعی را تشکیل می‌دهد.

دامنه تغییرات ارتفاعی اراضی از حداکثر ۲۴۴۷ متر از سطح دریا در ارتفاعات جنوب غربی محدوده مورد مطالعه تا حدود ۴۵۰ متر از سطح دریا در بستر دریاچه هامون می‌باشد.

ارتفاعات عمده منطقه در بخش غربی و به ویژه در جنوب غرب قرار دارند.
مرتفع ترین نقطه در قله کوه لوتکه بافرازای ۲۴۴۷ متر از سطح دریا است. ارتفاعات مهم دیگر منطقه عبارتند از کوهها دو پشت با  ارتفاع ۱۲۲۹ متر، کوه هیبو ۱۸۱۰ متر، پلنگ کوه ۱۹۷۸ متر، پردوکوه ۱۶۶۳ متر، سیاه کوه ۱۷۳۵ متر، کوه جولی ۱۶۳۲ متر ، کوه سیاسترگی ۱۶۴۵ متر، کوه بزو ۱۹۶۱ متر، کوه سنجدو ۱۲۵۰ متر و کفتار کوه با ارتفاع ۱۳۵۰ متر از سطح دریا می‏باشد.

از مجموع ۲۹ تیپ گیاهی  تفکیک شده، گروه تیپهای گیاهی  ِArtemisia sieberi با ۷ تیپ گیاهی  به وسعت ۳۴۰۴۵۳ هکتار ۶۵/۳۷ درصد از پوشش گیاهی  طبیعی را تشکیل می‌دهند. گروه تیپهای گیاهی Aeluropus lagopoides با ۶ تیپ گیاهی  به وسعت ۱۴۳۶۳۱ هکتار، ۸۹/۱۵ درصد پوشش گیاهی  طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها به خود اختصاص داده‌است. گروه تیپهای گیاهی Calligonum crinitum  با ۲ تیپ گیاهی  به وسعت ۲۱۵۰۶ هکتار، ۳۸/۲ درصد پوشش گیاهی  طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها را به خود اختصاص داده ‌است. گروه‌ گیاهی Cornulaca monacantha با ۲ تیپ گیاهی  به وسعت ۴۶۵۶۷ هکتار، ۱۵/۵ درصد از پوشش گیاهی را شامل می‌شود.

گروه تیپهای گیاهی Zygophyllum atriplicoides  با ۴ تیپ به مساحت ۲۲۹۴۴۰ هکتار، ۳۸/۲۵ درصد از پوشش گیاهی  طبیعی را تشکیل می‌دهند. گروه تیپهای گیاهی
ِSalsola arbusculiformis با ۲ تیپ گیاهی به وسعت ۳۴۵۸۸ هکتار ۸۲/۳ درصد از پوشش گیاهی  طبیعی را تشکیل می‌دهند. گروه تیپهای گیاهی Tamarix sp. با ۲ تیپ گیاهی به وسعت ۷۹۶۱ هکتار، ۸۸/۰ درصد پوشش گیاهی  طبیعی و ۴ تیپ گیاهی به صورت تیپ گیاهی  منفرد با مساحت ۷۹۸۶۵ هکتار، ۸۴/۸ درصد از تیپ های گیاهی  منطقه را به خود اختصاص داده ‌است